Hup, een nieuw blok hout in
de haard. Warmte rond de
zithoek in zijn imposante
landhuis in de bossen bij Zeist. Een
aankleding met kroonluchters en
kandelaars. In het rode tapijt zijn
afbeeldingen van muzieknoten geweven.
Op de bank vertelt Wibi
Soerjadi hoeveel deze sfeer voor
hem betekent. Zijn grote witte huis
is zijn kasteel van veiligheid. Een
plek van rust. En veiligheid en rust
betekenden alles voor hem in het afgelopen
jaar. Juist omdat in 2009
veel van wat vanzelfsprekend leek,
wegviel. ,,Ik moest weer helemaal
terug naar mezelf.’’
In maart werd Wibi Soerjadi overvallen
door plotselinge doofheid.
Eerst leek het zich te beperken tot
zijn linkeroor, later viel ook het gehoor
aan zijn rechteroor weg. ,,Het
bleek een aandoening te zijn die de
fijne gehoorzenuwen aantastte.
Daardoor hoorde ik de lage tonen
niet meer en trad er een vervorming
op van klanken die ik wél hoorde.
Ik kon het verschil tussen majeur en
mineur niet meer waarnemen.
Doofheid zou voor iedereen een
grote tegenslag zijn, maar voor mij
als musicus was het helemaal een
verschrikkelijke ervaring. In mijn
ergste dromen zag ik mijn loopbaan
in rook opgaan. Zie het maar als een
schilder die kleurenblind wordt of
een kok die niet meer kan proeven.
Beroepsmatig ben je dan uitgeteld.’’
Eigenlijk ging het nog verder dan
een ambachtsman die zijn beroep
niet meer kan uitoefenen. Want
muziek is voor hem veel méér dan
werk: het is het fundament onder
zijn bestaan. ,,Dat wat ik het liefste
deed, viel weg. Daarmee voelde ik
alles onder me wegglijden.’’
,,De artsen die me behandelden, deden
fantastisch werk. Zij waren
mijn houvast en begrepen hoe belangrijk
mijn werk voor me is. Aanvankelijk
was het onzeker of ik
weer beter zou worden. Het duurde
acht maanden voor het herstel intrad,
maar naar mijn gevoel heeft
het veel langer geduurd. Onzekerheid
is echt een verschrikking. Daar
kwam bij dat ik veel concerten
moest afzeggen, met alle zakelijke
beslommeringen die daar bij kwamen.’’

Paard
Paardrijden bood een uitvlucht. In
het zadel gooide hij de kleine wereld
waarin hij terecht was gekomen,
weer open. Om daarna - ondanks
de doofheid - toch weer te

Wibi Soerjadi
speelt naar jaar
van zich af
ontsnappen in de muziek. ,,In die
tijd heb ik heel veel gecomponeerd.
Zonder de tonen echt te horen, kon
ik ze in mijn hoofd toch oproepen.
Dat gaf niet alleen afleiding, maar
was ook een vlucht in de vertrouwde
omgeving van de muziek.’’
,,Wat precies de oorzaak van mijn
doofheid was, valt moeilijk te zeggen.
De artsen denken aan een virus.
Het had iedereen kunnen overkomen.
Dat het niks met mijn werk
te maken heeft, was voor mij een
grote geruststelling. Toen het gehoor
geleidelijk weer terugkwam en
ik weer kon spelen, voelde dat als
een bevrijding.’’
Bij de eerste huisconcerten op zijn
landgoed kwam de oude kracht stap
voor stap weer terug. De lage tonen
klinken in zijn hoofd nog wat vervormd,
maar het gaat nog steeds
vooruit. ,,De kleuren in de klanken
zijn er weer. Iedere toon die ik uit
de vleugel haal, krijgt daarom nu
een warm gevoel van vrijheid mee.’’

Kerstconcerten
Tot diep in de nacht repeteert hij
nu voor zijn kerstconcerten. ,,Deze
tijd van het jaar vraagt om speciale
muziek. Het is een periode van terugblikken
en je terugtrekken in je
eigen kring. Nu ik zo’n bewogen
jaar achter de rug heb, voel ik die
behoefte ook veel sterker dan andere
jaren. Daardoor besef ik des te
meer hoe muziek troost en ontroering
kan bieden. Een kerstconcert
moet daarom een mengeling zijn
van dramatiek, diepgang en feest.
Alle gradaties van emotie moeten
erin zitten.’’
Op zijn programma staan onder
meer werken van Schumann en
Liszt. ,,Want het moet spetteren.’’
Ook brengt hij stukken van Scriabin
tot leven. Om variatie in de kersttraditie
te brengen, speelt hij dit jaar
ook ’Schilderijen van een tentoonstelling’
is zó beeldend dat je bij het
luisteren de schilderijen voor je
ziet. Een kerstconcert moet zowel
voor kenners als voor niet-kenners
aantrekkelijk zijn. Daarom kies ik
muziek die zó veelzeggend is dat de
klanken het publiek na alle drukte
van zo’n jaar weer helemaal terugbrengen
naar zichzelf.’’
Hij laat het rokkostuum zien dat hij
bij zijn concerten zal dragen. Stemmig
zwart. Bijna glimmend. Als
verlengstuk van zijn vleugel. ,,Niemand
die het ziet, maar speciaal
voor kerst heb ik er een jas bij met
een rode voering. Die draag ik om
voor mezelf subtiel het idee te onderstrepen
dat kerst om iets extra’s vraagt.’’
Stilletjes hoopt hij bij ieder kerstconcert
ook op een speciale aankleding
van zijn publiek. Mannen in
smoking, vrouwen in het lang. ,,Ik
wil niemand iets opdringen, maar
met stemmige kleding geef je voor
je omgeving aan dat zo’n avond met
dit gezelschap bijzonder voor je is.’’

Entourage
Voor de concerten op zijn landgoed
wordt de hal uitbundig in de kerstsfeer
gebracht. Hij helpt zelf mee
met het versieren van de boom.
Maar het timmeren van het kruis
onder de stam, laat hij aan anderen
over. Stel je voor dat hij op zijn vingers
slaat. ,,Daar ben ik altijd voor
op mijn hoede.’’ Overal komen
kersttakken en - ballen, maar in de
concertsalon zélf helemaal niets.
,,Daar moet je alleen de warmte van
de muziek voelen, zonder je te laten
afleiden door de entourage.’’
Voor zijn recital op tweede kerstdag
komt speciaal voor hem de langste
vleugel ter wereld naar het Amsterdamse
Concertgebouw. Volgens vast
gebruik neemt hij zijn eigen kruk
mee naar het prestigepodium. Het
is voor het zeventiende jaar achtereen
dat hij daar met kerst optreedt.
Niet meer de serie concerten van
voorheen, maar één groot recital op
de 26ste. ,,Ik moet nu vooral op
mijn gezondheid letten, dus neem
ik niet te veel hooi op mijn vork.
Maar Amsterdam moet doorgaan.
Er zijn al genoeg tradities gesneuveld.’’
Zie hem maar als een sportman die
maanden op de reservebank heeft
gezeten. Nu hij zich warmloopt
voor een topduel, is hij erop gebrand
te scoren. ,,Kerst wordt mijn
piekmoment.’’
En dan? Voor 2010 heeft hij wel duizend
plannen. Toch zet hij zichzelf
op de rem. ,,Ik weet dat ik pas op de
plaats moet maken met het oog op
mijn gezondheid. Dus niet meteen
grote sprongen zetten. Maar mijn
belangrijkste voornemen is om
vooral veel muziek te gaan schrijven.’’
De combinatie van creativiteit,
muziek en uitdaging prikkelt
hem. Waarbij het idee dat er van
een schrijver altijd iets achterblijft,
hem extra motiveert. ,,Een uitvoering
vervliegt. De compositie niet.’’

JAN VRIEND
Wibi Soerjadi geeft zijn kerstconcerten op 27
november in Hoorn (Het Park), op 17 december
in de schouwburg van Heerlen en op 26 december
in het Concertgebouw in Amsterdam. Ook
zijn er in december concerten bij hem aan huis
in de Wulperhorst in Zeist. www.soerjadi.com